Μια κιβωτός προσφύγων

Οι Σταυροφορίες και η πρώτη άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1204


" Πάμε Μυκήνες ή Κρήτη;" εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας με αξιοποίηση του διαδικτύου

Διδακτικό Σενάριο: Περιγραφή, η “τέχνη” του χώρου:αναπαράσταση μέσα από το λόγο ενός ιστορικού μνημείουκαι παρουσίασή του με πολυτροπικό κείμενο

"Γυναίκες, ιστορία και εργασία:οι ελληνίδες του Μεσοπολέμου"



" Κάτι από το παρελθόν......και το παρόν": Μια ιστοεξερεύνηση (webquest) για το μάθημα της αρχαίας ιστορίας.


Ταξίδι στην Τέχνη του Αρχαίου Κόσμου: Μια Διδακτική Δραστηριότητα για τη Διερεύνηση της Δυνατότητας Διδασκαλίας της Αρχαίας Τέχνης με Χρήση των ΤΠΕ
ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Στο πλαίσιο της διδασκαλίας του μαθήματος της Ιστορίας, η μελέτη της Αρχαίας Ελληνικής Τέχνης παρουσιάζεται συχνά υποβαθμισμένη. Ωστόσο, η διερεύνηση θεμάτων τέχνης μπορεί να προσφέρει στο διδάσκοντα τη δυνατότητα να προσεγγίσει, με διαφορετικό τρόπο, σημαντικές έννοιες της Ιστορίας που δύσκολα κατανοούν οι μαθητές, όπως οι έννοιες της αλλαγής ή της συνέχειας. Οι Τεχνολογίες της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας παρέχουν τα εργαλεία και το εποπτικό και μαθησιακό υλικό για την πραγματοποίηση αυτής της δραστηριότητας.
ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: Ιστορία Αρχαίας Τέχνης, συνεργατική μάθηση σε δυναμικό περιβάλλον εργασίας, διερευνητική και συνεργατική δραστηριότητα. Εξέλιξη, διατήρηση, αλλαγή στην Ιστορία.
ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ
Αποφασίσαμε να ασχοληθούμε με τη διδακτική προσέγγιση θεμάτων τέχνης επειδή θεωρούμε ότι η παρουσίαση, διερεύνηση και μελέτη του τομέα της αρχαίας τέχνης στο εκπαιδευτικό περιβάλλον του Ελληνικού Γυμνασίου και ακόμα περισσότερο, του Ελληνικού Ενιαίου Λυκείου είναι γενικά υποβαθμισμένη. Υπό το βάρος της «άλλης» διδακτέας ύλης που πρέπει να «βγει», ο Έλληνας φιλόλογος αναγκάζεται συχνά να παρακάμψει -με αρκετές ενοχές πρέπει να παραδεχθούμε- ένα από τα πιο ενδιαφέροντα και συγχρόνως παραγωγικά κεφάλαια στην ιστορία αυτού του τόπου: την Τέχνη.
Ωστόσο, η διδασκαλία της Τέχνης προσφέρει, μεταξύ άλλων, στο διδάσκοντα τη δυνατότητα να προσεγγίσει δύο σημαντικές ιστορικές έννοιες, αναγκαίες στο μάθημα της Ιστορίας: την έννοια της αλλαγής και της διατήρησης. Η κατανόησή τους αποδεικνύεται συχνά προβληματική γι αυτό και έχει σημασία να ενισχύεται σταδιακά μέσω ποικίλων παραδειγμάτων. Η διδακτική εμπειρία καταδεικνύει ότι η χρησιμοποίηση συγκεκριμένων παραδειγμάτων από ένα ευρύ φάσμα τομέων της ανθρώπινης δραστηριότητας, σε διαφορετικές χρονικές στιγμές διευκολύνει την κατανόηση των εννοιών αυτών. Η Τέχνη προσφέρεται ιδιαίτερα, διότι επιτρέπει την προσέγγιση των εννοιών αυτών με τρόπο παραστατικό και συγχρόνως ελκυστικό. Για παράδειγμα: Με ποιο τρόπο και σε ποιο βαθμό μπορεί να χρησιμοποιήσει κανείς εποπτικό υλικό για να στηρίξει τη διερεύνηση των αιτίων και αποτελεσμάτων ενός γεγονότος; Ενώ η διδασκαλία της Τέχνης παρέχει άφθονο υλικό για να βγάλουμε πλούσια συμπεράσματα μέσω της παρατήρησης αντικειμένων και να ενισχύσουμε στους μαθητές την ικανότητα κατανόησης των εννοιών που προαναφέραμε.
Ας αναλογιστούμε και κάτι ακόμη: Σε σχέση με τον αρχαίο ελληνικό κόσμο, η διεθνής κοινότητα γνωρίζει περισσότερο συγκεκριμένα ιστορικά γεγονότα –όσο σημαντικά και αν είναι- ή διαισθάνεται και τελικά αναγνωρίζει την αξία της εποχής εκείνης μέσω της αισθητικής συγκίνησης που προκαλούν, για παράδειγμα, η αυστηρή γεωμετρία του Παρθενώνα, η χάρη του Ερμή του Πραξιτέλους και οι γλαφυρές παραστάσεις των αττικών και κορινθιακών αγγείων; Θεωρούμε ότι η απάντηση είναι δεδομένη και το ερώτημα δεν έχει άλλο σκοπό από τον προβληματισμό και την πρόσκληση για παιδαγωγική αξιοποίηση του σημαντικού κεφαλαίου της Ελληνικής Τέχνης.
Συγχρόνως, είναι γεγονός ότι ο διδάσκων νοιώθει συχνά αμήχανος όταν επιχειρεί να διερευνήσει και να επεξεργαστεί με τους μαθητές του θέματα τέχνης, καθώς βρίσκεται αντιμέτωπος με σημαντικά προβλήματα: εποπτικά (ποιοι είναι οι προσφορότεροι τρόποι για να προσεγγίσουν και να παρατηρήσουν οι μαθητές το υλικό;), μαθησιακά (π.χ., πώς θα μπορέσουν οι μαθητές να συλλάβουν και να κατανοήσουν τους κύριους σταθμούς της αρχαίας τέχνης και να βιώσουν τη φυσική ενότητά της μέσα στο χρόνο;) και διδακτικά (πώς πρέπει να παρουσιαστεί το υλικό για να γίνουν ευκολότερα κατανοητές έννοιες όπως ρυθμός, προοπτική, γεωμετρικοί κανόνες;).
Το τελευταίο χρονικό διάστημα, τα δημόσια σχολεία αποκτούν, με γοργούς ρυθμούς, σύγχρονα εργαστήρια ηλεκτρονικών υπολογιστών που μπορούν να εξυπηρετήσουν ένα ευρύ φάσμα εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων. Θεωρώντας ότι η συστηματική χρήση του Η/Υ και των δικτύων σε παιδαγωγικές δραστηριότητες αποτελεί μία νέα και ενδιαφέρουσα διδακτική κατάσταση (Μηλιώνης & Μπαλτά, 2001), αποφασίσαμε να διερευνήσουμε πως μπορεί ο Η/Υ να υποστηρίξει τη διδασκαλία ενός θέματος τέχνης. Εντάσσουμε στην πρότασή μας ορισμένα από τα εργαλεία γενικής χρήσης του Η/Υ και επιδιώκουμε να αξιοποιήσουμε διδακτικά υλικό που απλόχερα παρέχεται από τον Παγκόσμιο Ιστό, το γνωστό μας Διαδίκτυο.
ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ – ΣΥΝΟΛΙΚΟ ΣΚΕΠΤΙΚΟ
Η διδακτική πρόταση που ακολουθεί έχει ως στόχο να παρουσιάσει πως μπορούν να μελετηθούν με την υποστήριξη του Η/Υ και των δικτύων ορισμένα θέματα τέχνης στο πλαίσιο του μαθήματος της Ιστορίας της Α΄ Γυμνασίου. Στηρίζεται επομένως σε συγκεκριμένες επιλογές σε όλα τα επίπεδα. Συγχρόνως όμως αποτελεί ένα αρκετά γενικό άξονα δράσης ο οποίος μπορεί να επιδεχθεί αλλαγές στα επιμέρους σημεία του, ανάλογα με τους στόχους και τις διδακτικές προτεραιότητες του διδάσκοντα, τις δυνατότητες της τάξης κ.ά. Για το λόγο αυτό θα συγκεντρώσουμε κυρίως την προσοχή μας στην παρουσίαση ορισμένων βασικών μεθοδολογικών κατευθύνσεων που θεωρούμε χρήσιμες για την πραγματοποίηση της δραστηριότητας. Ο διδάσκων έχει τη δυνατότητα να αναπτύξει το δικό του σχέδιο μαθήματος και να δημιουργήσει το προσωπικό του διδακτικό υλικό, προσαρμόζοντας τη δραστηριότητα στις ανάγκες της δικής του τάξης και του δικού του προγράμματος. Η πρότασή μας έχει τη φιλοδοξία να συμβάλει στη διαμόρφωση ενός δημιουργικού, ανοικτού μοντέλου προσέγγισης της τέχνης, αρχαίας, βυζαντινής ή νεότερης. Με τον τρόπο αυτό διδάσκων και μαθητές μπορούν να κατασκευάσουν σταδιακά ένα περιβάλλον μελέτης της ελληνικής τέχνης με διαχρονικό χαρακτήρα.
ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ
Η δραστηριότητά μας πορεύεται στην κατεύθυνση της συνεργατικής μάθησης (Ματσαγγούρας, 1995) καθώς παροτρύνει τους μαθητές να εργαστούν σε ομάδες (Κανάκης, 1987) και να βιώσουν στην πράξη τη δυναμική που αναπτύσσεται σε ένα δυναμικό περιβάλλον συνεργασίας. Η δραστηριότητα αναπτύσσεται μέσω της διερεύνησης εποπτικού υλικού, στοιχείο που επιτρέπει τη μελέτη τεκμηρίων υλικού πολιτισμού σε συνδυασμό με τις ιστορικές έννοιες του χώρου και του χρόνου. Οι μαθητές ασκούνται στην παρατήρηση αντικειμένων, στη διατύπωση ερωτημάτων, στη σύγκριση, στην ανάλυση, στη σύνθεση (Husbands, 1996). Προσδοκία μας είναι να ενισχύσουμε την κατανόηση των εννοιών της διατήρησης και της αλλαγής, ιδιαίτερα δύσκολων στη διδακτική της Ιστορίας. Πιο συγκεκριμένα στοχεύουμε να συνειδητοποιήσουν οι μαθητές δύο πτυχές της αλλαγής που είναι η εξέλιξη αλλά και η ρήξη με το παρελθόν. Οι μαθητές καθοδηγούνται με συγκεκριμένες τεχνικές στη διερεύνηση του θέματος αντλώντας πληροφορίες από τις πηγές που τους δίνονται γι αυτό το σκοπό.
ΧΡΟΝΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ
Η δραστηριότητα μπορεί να αναπτυχθεί σε όσες διδακτικές ώρες κρίνει σκόπιμο ο διδάσκων, ανάλογα με τη διαθεσιμότητα χρόνου και την προθυμία των μαθητών του να συμμετάσχουν ενεργά. Μπορεί να πραγματοποιηθεί σε μία ή περισσότερες περιπτώσεις, κατά τη διδασκαλία των ενοτήτων της τέχνης, σύμφωνα με όσα ορίζει το αναλυτικό πρόγραμμα, μπορεί όμως και να πάρει τη μορφή συνθετικής εργασίας (Μπαλτά, 2001), κατά τη διάρκεια ή προς το τέλος του διδακτικού έτους.

ΘΕΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΧΡΟΝΙΚΑ ΠΕΔΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ

Η κεραμική τέχνη (αγγειοπλαστική, αγγειογραφία), η γλυπτική, η αρχιτεκτονική αποτελούν θεματικά πεδία μελέτης που μπορούν διδάσκοντες και μαθητές να επεξεργαστούν ικανοποιητικά με τον τρόπο που προτείνουμε. Το χρονικό πεδίο ανάπτυξης της δραστηριότητας μπορεί, ανάλογα με τους διδακτικούς στόχους και επιλογές, να έχει ως αφετηρία τους μεγάλους πολιτισμούς του Αιγαίου, όπως ο Κυκλαδικός ή ο Μινωικός Πολιτισμός, να καλύπτει το Μυκηναϊκό Κόσμο, τα Γεωμετρικά Χρόνια, την Αρχαϊκή Περίοδο να φτάνει ως την Κλασική, Ελληνιστική ή Ρωμαϊκή Εποχή στον ελληνικό χώρο.

ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ
Ως παράδειγμα θα αναπτύξουμε το πρώτο θεματικό πεδίο μελέτης που προτείναμε προηγουμένως και το οποίο αναφέρεται στην αρχαία ελληνική κεραμική τέχνη (αγγειοπλαστική και αγγειογραφία). Μέσω της παρατήρησης αντικειμένων, θα συγκεντρώσουμε την προσοχή μας στη διερεύνηση επιμέρους εννοιών που συνδέονται με την κεραμική τέχνη και την χαρακτηρίζουν, όπως ρυθμός, τεχνοτροπία, διακοσμητικά θέματα, διακοσμητικά μοτίβα. Ας σημειώσουμε στο σημείο αυτό ότι ο διδάσκων έχει τη δυνατότητα να προσεγγίσει το υλικό με διαφορετικούς τρόπους.
Πρώτη Προσέγγιση
Κατά την προσέγγιση αυτή κυριαρχεί η διαδικασία της διερεύνησης και της ανακάλυψης (Bruner, 1961). Mε την καθοδήγηση του διδάσκοντα ως προς τους χώρους και τη διαδικασία αναζήτησης, οι μαθητές αναζητούν και μελετούν πρωτογενές υλικό χωρίς να έχουν διδαχθεί τα γενικά χαρακτηριστικά της τέχνης της προς εξέταση εποχής. Καλούνται να κάνουν παρατηρήσεις, να διακρίνουν το υλικό και να το οργανώσουν σε κατηγορίες. Ας σημειώσουμε εδώ ότι η διαδικασία κατηγοριοποίησης αποτελεί μια σημαντική νοητική διεργασία που συμβάλλει στην οργάνωση της σκέψης του παιδιού σ’ αυτή την ηλικία. Η διατύπωση ερωτημάτων, η κριτική θεώρηση και η απόπειρα ανεύρεσης αποδεκτών απαντήσεων στα ερωτήματα που προκύπτουν αποτελούν σημαντικά δεδομένα κατά την προσέγγιση αυτή.
Στο τέλος, οι μαθητές καλούνται να συνθέσουν δημιουργικά μια μικρή αναφορά με τα βασικά χαρακτηριστικά της κεραμικής της εποχής που εξετάζουν και ενδεχόμενα να την παρουσιάσουν στους συμμαθητές τους. Κάθε ομάδα μαθητών μπορεί να αναλάβει να μελετήσει αγγεία μιας συγκεκριμένης περιόδου, διαφορετικής για κάθε ομάδα και η τελική σύνθεση να γίνει κατά την παρουσίαση των αποτελεσμάτων της έρευνας των διαφόρων ομάδων. Μπορεί όμως κάθε ομάδα να μελετήσει αντιπροσωπευτικά αγγεία διαφόρων περιόδων και να συγκεντρώσει την προσοχή της στα σταθερά ή διαφοροποιητικά στοιχεία της κεραμικής τέχνης.
Παράδειγμα δράσης στην πρώτη προσέγγιση
Σε ένα σύνολο γεωμετρικών αγγείων οι μαθητές παρατηρούν ότι αφθονούν τα γεωμετρικά θέματα. Τα οργανώνουν σε διαφορετικές κατηγορίες και τα ταξινομούν (ομόκεντροι κύκλοι, μαίανδροι, τριγωνικές αναπαραστάσεις ανθρώπινων μορφών κ.ά.). Η συμπλήρωση ενός πίνακα όπου οι μαθητές κατατάσσουν το υλικό με βάση συγκεκριμένα κριτήρια – ερωτήματα συνιστά μια δυνατότητα εφαρμογής της κατηγοριοποίησης. Δημιουργείται επίσης μια πινακοθήκη με εικόνες διαφόρων αγγείων και επεξηγηματικά σχόλια.
Δευτερη Προσέγγιση
Κατά τη δεύτερη προσέγγιση ακολουθούμε αντίστροφη πορεία. Θεωρούμε δεδομένο ότι οι μαθητές έχουν διδαχθεί τα χαρακτηριστικά της τέχνης μιας περιόδου. Επομένως, μέσω της παρατήρησης αντικειμένων και της μελέτης των χαρακτηριστικών τους, οι ομάδες των μαθητών προσπαθούν να εντάξουν το εξεταζόμενο υλικό σε περιόδους και αναζητούν στοιχεία συμβατότητας ή ενδεχόμενα διαφοροποίησης προς τα γενικά χαρακτηριστικά της τέχνης της συγκεκριμένης περιόδου.
Παράδειγμα στη δεύτερη προσέγγιση
Από το θέμα του μαιάνδρου και άλλων γεωμετρικών μοτίβων μπορεί να χαρακτηριστεί ένα αγγείο ως γεωμετρικό, εφόσον έχουν προηγουμένως διδαχθεί τα χαρακτηριστικά της κεραμικής της συγκεκριμένης περιόδου. Μπορούν να μελετηθούν οι ποικιλίες στην απόδοση των θεμάτων και οι ενδιαφέρουσες αποκλίσεις από τον κανόνα. Και εδώ οι μαθητές μπορούν να δημιουργήσουν μια πινακοθήκη με εικόνες διαφόρων αγγείων.
ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΟ ΛΟΓΙΣΜΙΚΟ
Καθώς ως κύρια πηγή πληροφοριών χρησιμοποιούμε το Διαδίκτυο, ο διδάσκων θα πρέπει να έχει τη δυνατότητα να συγκεντρώσει υλικό από εκεί, μέσω των φυλλομετρητών Internet Explorer ή Netscape Browser. Η περαιτέρω επεξεργασία του υλικού από τους μαθητές εξαρτάται από το τι προκρίνει ο διδάσκων ως διδακτικά προσφορότερο αλλά και από τις αντικειμενικές συνθήκες που επικρατούν στο εργαστήριο. Έτσι, οι μαθητές μπορούν να εργαστούν σε απευθείας σύνδεση με το Διαδίκτυο ή να χρησιμοποιήσουν δεδομένα που έχουν αποθηκευτεί στους υπολογιστές τους.
Συμπληρωματικά προς την κύρια πηγή πληροφοριών ή εναλλακτικά προς αυτή μπορεί να αξιοποιηθεί η εικονική περιήγηση των Δελφών από το λογισμικό Ηρόδοτος του Ι.Ε.Λ. ή το πλούσιο υλικό για την αρχαϊκή περίοδο του λογισμικού Κασταλία. Πιο συγκεκριμένα, το λογισμικό Κασταλία έχει χαρακτηριστικά διερευνητικής αναζήτησης με γνωστικά αντικείμενα την Ιστορία και την Τέχνη. Αναφέρεται στην Ιστορία της αρχαϊκής Κορίνθου και Αθήνας και στη διαμόρφωση της αρχαίας Ελληνικής Τέχνης (από το έργο «Ναυσικά». 01 Πληροφορική Α.Ε., Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών [Τμήμα Πληροφορικής, τομέας Ε.Κ.Π.Α.], Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.)
Ιδιαιτέρως χρήσιμα μπορούν να φανούν ορισμένα από τα εργαλεία ανοιχτού λογισμικού του Η/Υ: ο επεξεργαστής κειμένου Ms Word για την οργάνωση του υλικού και τη σύνθεση αναφορών από τους μαθητές, τα λογιστικά φύλλα του Ms Excel για την ταξινόμηση των παρατηρήσεων σε κατηγορίες, το Ms Power-Point για την συστηματική κατασκευή μιας παρουσίασης.
ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ
ü Ο κόμβος Οδυσσέας του Υπουργείου Πολιτισμού, απ’ όπου δίδεται πρόσβαση σε όλα τα αρχαιολογικά μουσεία και αρχαιολογικούς χώρους της Ελλάδας http://odysseus.culture.gr/
ü Το Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού με πλούσιο και επιστημονικά έγκυρο υλικό, ταξινομημένο κατά περιόδους και ενότητες (κείμενο, εικόνες): www.ime.gr
ü 33. 000 έργα από τις διαχρονικές συλλογές του Μουσείου Μπενάκη. Αρχαιότητα, Βυζάντιο, Φραγκοκρατία, Νεότερη Ελλάδα: http://www.benaki.gr/index.asp?id=1010101&lang=gr
ü Το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης: http://www.cycladic.gr/frontoffice/portal.asp?cpage=NODE&cnode=1
ü Ο Κόμβος Σικυών. Ενδιαφέρον υλικό για την τέχνη σε κάθε σημαντική αρχαία πόλη: http://www.sikyon.com/index.html
ü Πρόσβαση σε όλα τα Μουσεία του Κόσμου. Η παγκόσμια Πολιτιστική Κληρονομιά: http://archives.icom.museum/museum_directories.html

ü ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ - ΙΔΕΕΣ ΓΙΑ Επεκτάση ΤΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ
Ανάλογα με τον τρόπο που θα εργαστούν και θα συνεργαστούν διδάσκων και μαθητές στο πλαίσιο μιας συγκεκριμένης τάξης, η προτεινόμενη δραστηριότητα μπορεί να αποκτήσει ποικίλες προεκτάσεις. Ενδεικτικά αναφέρουμε π.χ., τη δυνατότητα μελέτης στοιχείων της αιγυπτιακής μνημειακής γλυπτικής και τη σύγκρισή τους με τη γλυπτική της αρχαϊκής εποχής. Στην Α΄ Γυμνασίου εξάλλου, ιδιαίτερα χρήσιμη μπορεί να αποδειχθεί η διαθεματική προσέγγιση σε συνδυασμό με το μάθημα της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας από Μετάφραση, το οποίο υποστηρίζεται έτσι αποτελεσματικά με εικονογραφικό υλικό.
Σε άλλες τάξεις, το μάθημα της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας (από μετάφραση ή από το πρωτότυπο) μπορεί να λειτουργήσει ως αφορμή και ερέθισμα για την πραγματοποίηση μιας ψηφιακής περιήγησης με αναζήτηση και μελέτη συγκεκριμένων ζητούμενων, στο χώρο της τέχνης. Στην περίπτωση αυτή, ανάλογα με τις συνθήκες, είναι δυνατή και πάλι η σύνδεση με το μάθημα της Ιστορίας της αντίστοιχης τάξης. Μέσω μιας τέτοιας δραστηριότητας στο διαδίκτυο μπορεί κανείς π.χ. να μελετήσει με τον τρόπο που περιγράψαμε αναλυτικά παραπάνω βασικά στοιχεία της βυζαντινής τέχνης και/ή να επιχειρήσει μία σύγκριση χαρακτηριστικών της αρχαίας και βυζαντινής τέχνης. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον θα έχει η απόπειρα επισήμανσης στοιχείων αλλαγής και διατήρησης μεταξύ των τεχνών των δύο αυτών κόσμων και εποχών, ενδεχόμενα σε συνδυασμό με θέματα κοινωνικής συγκρότησης και θρησκευτικής έκφρασης.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει όμως και το άνοιγμα προς τη σύγχρονη εποχή, το οποίο προσφέρεται για όλες τις τάξεις, ανάλογα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των μαθητών. Οι μαθητές μπορούν π.χ. να επικοινωνήσουν με το Κέντρο Νεότερης Κεραμικής Τέχνης, να το επισκεφθούν και να μελετήσουν χαρακτηριστικά της σύγχρονης Κεραμικής σε σύγκριση με την κεραμική τέχνη παλαιότερων εποχών.
Τέλος, η γλωσσική διδασκαλία ενισχύεται μέσω των γραπτών αναφορών που θα κληθούν να συνθέσουν οι μαθητές αλλά και της προφορικής παρουσίασης – σύνθεσης κάθε ομάδας. Η ενίσχυση αυτή θα είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική αν οι μαθητές επιδιώκουν να εκφράσουν δημιουργικά τις απόψεις τους και τις γνώσεις που απέκτησαν κατά τη διάρκεια του ψηφιακού τους ταξιδιού στον κόσμο της τέχνης

ΣΥΝΘΕΣΤΕ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΤΟΠΟΥ ΣΑΣ ΜΕΛΕΤΩΝΤΑΣ ΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΟΥ

(Η Θεσσαλονίκη μέσα από τα μνημεία της )


Θέμα-αρχική ιδέα διδακτικής πρότασης


Για τη διδασκαλία των ενοτήτων της Περιγραφής (Α΄ Λυκείου) και της Αφήγησης (Α΄ Λυκείου) θεωρήθηκε περισσότερο ευχάριστο και παιδαγωγικό να συνδεθεί η διδασκαλία με την τοπική ιστορία. Μ' αυτόν τον τρόπο πιστεύω πως το κέρδος θα είναι πολλαπλό για τους μαθητές:
πρώτον, καθώς θα έρθουν σε επαφή με περιγραφικά ή αφηγηματικά κείμενα και θα προσπαθούν να περιγράψουν ή να αφηγηθούν την ιστορία των μνημείων του τόπου τους, θα ασκηθούν στην κατανόηση και παραγωγή γραπτού και προφορικού περιγραφικού - αφηγηματικού λόγου, θα παρακολουθήσουν τη οργάνωσή του, λαμβάνοντας υπόψη τους άξονες του χώρου και του χρόνου, δεύτερον θα αποκτήσουν ιστορική γνώση του τόπου τους, τρίτον θα ευαισθητοποιηθούν και θα καλλιεργηθούν αισθητικά ερχόμενοι σε επαφή με την ιστορική κληρονομιά του τόπου τους και τέλος η μάθηση θα γίνει με τρόπο βιωματικό και ευχάριστο, καθώς οι ίδιοι οι μαθητές θα απαιτηθεί να αναζητήσουν πληροφορίες, έντυπες και ηλεκτρονικές, και να παραγάγουν λόγο προφορικό και γραπτό για τα μνημεία που καθημερινά συναντάνε στο δρόμο τους (που πιθανόν μέχρι τη στιγμή της ενασχόλησής τους να μην είχαν προβληματιστεί για αυτά).

Τάξεις

Η διδακτική αυτή πρόταση απευθύνεται στους μαθητές της Α΄ Λυκείου. Μπορεί όμως να διδαχθεί και σ' όλες τις τάξεις Γυμνασίου και Λυκείου, με προσαρμογή της διδασκαλίας στη αντιληπτική ικανότητα και τα ενδιαφέροντα των μαθητών.

Διδακτικά αντικείμενα

Διαθεματική προσέγγιση
· Γλωσσική διδασκαλία: περιγραφικό και αφηγηματικό είδος λόγου. Παρακολούθηση και κατανόηση του άξονα χρόνου και χώρου στην περιγραφή και αφήγηση, αναγνώριση και κατανόηση των ηλεκτρονικών πολυτροπικών κειμένων.
· Ιστορία: Τοπική ιστορία της Θεσ/νίκης
· Πληροφορική (Επεξεργασία Κειμένου, πλοήγηση στο διαδίκτυο, χρήση μηχανών αναζήτησης)

Προβλεπόμενος χρόνος διδασκαλίας

Προσαρμόζεται ανάλογα με τα χρονικά περιθώρια της τάξης που διδάσκεται. Ο χρόνος διδασκαλίας μπορεί να αυξομειωθεί ανάλογα με τους επιδιωκόμενους κάθε φορά στόχους και την αντιληπτική ικανότητα των μαθητών.

Σχέση με το Πρόγραμμα Σπουδών:

Μπορεί να διδαχθεί στα πλαίσια του γλωσσικού μαθήματος (στα κεφ. Περιγραφή και Αφήγηση κατανόηση και παραγωγή λόγου, παρακολούθηση της οργάνωσής του, παρακολούθηση πολυτροπικότητας ηλεκτρονικών κειμένων) ή της τοπικής ιστορίας (ενασχόληση με την τοπική ιστορία).

Προϋποθέσεις

Ο εκπαιδευτικός και οι μαθητές πρέπει να γνωρίζουν:
· χρήση browser (internet Explorer ή Netscape) για πλοήγηση στο διαδίκτυο
· χρήση μηχανών αναζήτησης
· χρήση επεξεργαστή κειμένου
· πλοήγηση στα περιεχόμενα ενός CD.

Λογισμικό που χρησιμοποιείται:

· Επεξεργαστής κειμένου (Word),
· Browser πλοήγησης στο διαδίκτυο (Internet Explorer ή Netscape, μηχανές αναζήτησης, για παράδειγμα (www.Google.com) ή Webferret ...
· CD Μακεδονία - Θράκη (Ιστορία, Πολιτισμός, Περιβάλλον) από το Υπουργείο Μακεδονίας - Θράκης.

Γενικές Επιδιώξεις

Εξοικείωση των μαθητών με τις ΝΤ και ειδικότερα με Η/Υ
· εύκολη αναζήτηση πληθώρας πληροφοριών μέσω του διαδικτύου
· ανάπτυξη κριτικής ικανότητας των μαθητών (κατά την επιλογή)
· ανάπτυξη της αφαιρετικής ικανότητας (επιλέγοντας το περισσότερο σχετικό με το θέμα και απορρίπτοντας το λιγότερο ή καθόλου σχετικό).
· άσκηση στο να κρατάνε σημειώσεις που θα χρησιμοποιήσουν για την τελική σύνθεση των εργασιών τους.
· άσκηση στον προφορικό και γραπτό λόγο

Επιμέρους στόχοι της διδακτικής ενότητας:

Οι μαθητές:
α) Να κατανοήσουν το είδος της περιγραφής και αφήγησης της ιστορίας ενός μνημείου, τον τρόπο γραφής ενός τέτοιου κειμένου, τη συνοχή, τη συνεκτικότητα και τα μέσα που χρησιμοποιούνται για την επίτευξή τους (άξονες χρόνου και χώρου, κατάλληλες λέξεις συνοχής και συνεκτικότητας κ.λπ.), έτσι ώστε να μπορούν να περιγράφουν ένα μνημείο και να αφηγούνται παράλληλα την ιστορία του.
Ως άσκηση και μπορεί να δοθεί στους μαθητές να κατανοήσουν και να συντάξουν διαφημιστικά φυλλάδια ή τουριστικό οδηγό, προβάλλοντας τα μνημεία με τα οποία θα ασχοληθούν.
β) Να ευαισθητοποιηθούν για τα μνημεία που αντικρίζουν καθημερινά στο χώρο που κινούνται και να αρχίσουν να αναζητούν πληροφορίες -έντυπες ή ηλεκτρονικές- γι’ αυτά.
γ) Να αποκτήσουν σιγά-σιγά συνολική εικόνα για την ιστορία της πόλης τους και να αναγνωρίζουν την ιστορική προέλευση των μνημείων που τους περιβάλλουν.
δ) να έλθουν σε επαφή με το διαδίκτυο και να αρχίσουν να αναζητούν πληροφορίες για ένα θέμα που τους ενδιαφέρει. Ηλεκτρονικός Αλφαβητισμός μαθητών (χρήση διαδικτύου - μηχανών αναζήτησης, Επεξεργαστής Κειμένων)
ε) να έλθουν σε επαφή και να κατανοήσουν την πολυτροπικότητα των ηλεκτρονικών κειμένων (κείμενο, εικόνες, υπερκείμενο) και να εντοπίσουν τις διαφορές του από το συμβατικό κείμενο.

Επιθυμητά αποτελέσματα

Οι μαθητές
· να γνωρίσουν το είδος του περιγραφικού και αφηγηματικού λόγου και παράλληλα να μάθουν για την ιστορία των μνημείων που τους περιβάλλουν.
· να κρίνουν και να συγκρίνουν τις πληροφορίες (έντυπες - ηλεκτρονικές) ανάλογα με την πηγή προέλευσής τους
· να καλλιεργήσουν την κριτική τους ικανότητα για να γίνουν υποψιασμένοι για τα τεκταινόμενα της κοινωνίας μελλοντικοί πολίτες.






Ενδεικτικές διδακτικές προτάσεις στην Ιστορία


ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ
Κυκλαδικός-Μινωικός-Μυκηναϊκός πολιτισμός: Κοινωνική, πολιτική, οικονομική, πολιτισμική διάσταση ||
ΣΤΟΧΟΙ
Α΄ Ως προς το Γνωστικό αντικείμενο
§ Να προσεγγίσουν οι μαθητές με συγκριτική μελέτη τις τρεις γεωγραφικές και πολιτισμικές ενότητες.
§ Να εντοπίσουν ομοιότητες και διαφορές.
§ Να προσδιορίσουν βασικά χαρακτηριστικά.
§ Να ανιχνεύσουν το χώρο σε συνάρτηση προς το χρόνο.
§ Να καλλιεργήσουν κριτική ιστορική σκέψη.

Β΄ Ως προς τη Μαθησιακή διαδικασία
§ Να αναπτύξουν δεξιότητες συνεργατικής μάθησης .
§ Να οικοδομήσουν τη γνώση με τρόπο διερευνητικό.
§ Να καλλιεργήσουν κριτική ιστορική και δημιουργική σκέψη.
§ Να μάθουν ενεργώντας και διερευνώντας μέσω κριτικής αναζήτησης στο Διαδίκτυο και σε λογισμικά.

Γ΄ Ως προς την Αξιοποίηση των Τ.Π.Ε.
§ Να καλλιεργήσουν δεξιότητες κατασκευής μικρόκοσμου.
§ Να καλλιεργήσουν δεξιότητες κριτικής αναζήτησης, επιλογής και διαχείρισης της κατάλληλης πληροφορίας στο διαδίκτυο και σε λογισμικό.
§ Να καλλιεργήσουν δεξιότητες συνεργατικής σύνθεσης ψηφιακού κειμένου.

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ
§ Να επιχειρήσουν συγκριτική προσέγγιση των τριών πολιτισμικών ενοτήτων.

§ Να κατασκευάσουν μικρόκοσμο με το ιστορικό υλικό για τις τρεις πολιτισμικές ενότητες.

§ Να επεξεργαστούν τις έννοιες της ομοιότητας, της διαφοράς, της αλλαγής, της διάρκειας.

§ Να συνθέσουν τεκμηριωμένο ψηφιακό ιστορικό κείμενο με τα συμπεράσματά τους.

ΕΡΓΑΛΕΙΑ
«Μυκηναϊκός Πολιτισμός»

http://ime.gr/chronos/gr
Η Ελληνική Ιστορία στο Διαδίκτυο, Εποχή του Λίθου- Εποχή του Χαλκού.

http://www.culture.gr
Αναζήτηση έργων τέχνης σε μουσεία των Κυκλάδων, της Κρήτης, της Ηπειρωτικής Ελλάδας.

Αβάκιο

Επεξεργαστής κειμένου


ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ
Η ανάπτυξη της Πόλης-Κράτους
ΣΤΟΧΟΙ
Α΄ Ως προς το Γνωστικό αντικείμενο
§ Να εκτιμήσουν οι μαθητές τη συμβολή των πόλεων-κρατών στη διαμόρφωση της αυτοσυνειδησίας των Ελλήνων.
§ Να προσδιορίσουν το κοινωνικό και πολιτικό πλαίσιο των πόλεων-κρατών.
§ Να γνωρίσουν την κοινωνική και πολιτική δομή των δύο κυρίαρχων πόλεων, της Αθήνας και της Σπάρτης.
§ Να συνθέσουν τεκμηριωμένο ιστορικό κείμενο, βασισμένοι στην αξιοποίηση πηγών.

Β΄ Ως προς τη Μαθησιακή διαδικασία
§ Να οικοδομήσουν τη γνώση με τρόπο διερευνητικό.
§ Να καλλιεργήσουν κριτική ιστορική και δημιουργική σκέψη.
§ Να μάθουν ενεργώντας και διερευνώντας μέσω κριτικής αναζήτησης στο Διαδίκτυο και σε λογισμικά.
§ Να αναπτύξουν δεξιότητες συνεργατικής μάθησης.

Γ΄ Ως προς την Αξιοποίηση των Τ.Π.Ε.
§ Να καλλιεργήσουν δεξιότητες συνεργατικής σύνθεσης ψηφιακού κειμένου.
§ Να καλλιεργήσουν δεξιότητες κριτικής αναζήτησης, επιλογής και διαχείρισης της κατάλληλης πληροφορίας στο διαδίκτυο και σε λογισμικά.
§ Να καλλιεργήσουν δεξιότητες χρήσης του λογιστικού φύλλου.

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ
§ Να διερευνήσουν την εμφάνιση και ανάπτυξη της πόλης- κράτους, αξιοποιώντας ιστορικό υλικό από λογισμικά και από το διαδίκτυο.
§ Να συνθέσουν ψηφιακό ιστορικό κείμενο στον επεξεργαστή κειμένου.
§ Να ετοιμάσουν πίνακα συγχρονιών, με τις κύριες πόλεις κράτη, στον αιώνα της ακμής τους.

ΕΡΓΑΛΕΙΑ
«Κασταλία»
«Δημόσιος και Ιδιωτικός βίος στην Αρχαία Ελλάδα»

http://ime.gr/chronos/gr
Η Ελληνική Ιστορία στο Διαδίκτυο

Επεξεργαστής κειμένου
Λογιστικό φύλλο

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ
Η γεωμετρική τέχνη
ΣΤΟΧΟΙ

Α΄ Ως προς το Γνωστικό αντικείμενο
§ Να διακρίνουν οι μαθητές τα βασικά χαρακτηριστικά της γεωμετρικής τέχνης.
§ Να εντοπίσουν το χαρακτήρα της γεωμετρικής τέχνης, σε συνάρτηση με το κοινωνικό και πολιτικό περιβάλλον.
§ Φυλετική κοινότητα και γεωμετρική τέχνη.

Β΄ Ως προς τη Μαθησιακή διαδικασία
§ Να αναπτύξουν δεξιότητες συνεργατικής μάθησης.
§ Να οικοδομήσουν τη γνώση με τρόπο διερευνητικό.
§ Να καλλιεργήσουν κριτική ιστορική και δημιουργική σκέψη.
§ Να μάθουν ενεργώντας και διερευνώντας μέσω κριτικής αναζήτησης στο Διαδίκτυο και σε λογισμικά.

Γ΄ Ως προς την Αξιοποίηση των Τ.Π.Ε.
§ Να καλλιεργήσουν δεξιότητες δημιουργίας μικρόκοσμου.
§ Να καλλιεργήσουν δεξιότητες κριτικής αναζήτησης, επιλογής και διαχείρισης της κατάλληλης πληροφορίας στο διαδίκτυο και σε λογισμικό.
§ Να αναπτύξουν δεξιότητες συνεργατικής σύνθεσης ψηφιακού κειμένου.

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

§ Να διερευνήσουν την εμφάνιση και ανάπτυξη της γεωμετρικής τέχνης, αξιοποιώντας ιστορικές πηγές από το διαδίκτυο και από λογισμικό.
§ Να κατασκευάσουν μικρόκοσμο με το ιστορικό υλικό που εντόπισαν.
§ Να συνθέσουν τεκμηριωμένο ιστορικό ψηφιακό κείμενο στον επεξεργαστή κειμένου.

ΕΡΓΑΛΕΙΑ
http://ime.gr/chronos/gr
Η Ελληνική Ιστορία στο Διαδίκτυο, Γεωμετρική περίοδος
http://odysseus.culture.gr
Αναζήτηση έργων τέχνης σε αρχαιολογικά μουσεία.
«Κασταλία»
Αβάκιο
Επεξεργαστής κειμένου

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ
Η κυριαρχία της Αθήνας και η ακμή της αθηναϊκής δημοκρατίας
ΣΤΟΧΟΙ
Α΄ Ως προς το Γνωστικό αντικείμενο
§ Να εκτιμήσουν οι μαθητές τη σημασία της διαμόρφωσης του δημοκρατικού πολιτεύματος στην αρχαία Αθήνα και να επεξεργαστούν τα χαρακτηριστικά του.
§ Να εντοπίσουν το ρόλο της Δηλιακής συμμαχίας.
§ Να εκτιμήσουν την πολιτική και πολιτιστική ισχύ της αθηναϊκής ηγεμονίας.

Β΄ Ως προς τη Μαθησιακή διαδικασία
§ Να οικοδομήσουν τη γνώση με τρόπο διερευνητικό.
§ Να καλλιεργήσουν τη δημιουργική σκέψη.
§ Να μάθουν ενεργώντας και διερευνώντας μέσω κριτικής αναζήτησης στο Διαδίκτυο και σε λογισμικά.
§ Να αναπτύξουν δεξιότητες συνεργατικής μάθησης.

Γ΄ Ως προς την Αξιοποίηση των Τ.Π.Ε.
§ Να καλλιεργήσουν δεξιότητες συνεργατικής σύνθεσης ψηφιακού κειμένου.
§ Να καλλιεργήσουν δεξιότητες κριτικής αναζήτησης, επιλογής και διαχείρισης της κατάλληλης πληροφορίας στο διαδίκτυο και σε λογισμικά.

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ
§ Να διερευνήσουν σε ιστορικές πηγές στο διαδίκτυο και σε λογισμικά, τη σημασία της διαμόρφωσης του δημοκρατικού πολιτεύματος καθώς και το ρόλο και τη σημασία της Αθηναϊκής ηγεμονίας
§ Να συνθέσουν τεκμηριωμένο ιστορικό ψηφιακό κείμενο στον επεξεργαστή κειμένου.

ΕΡΓΑΛΕΙΑ
«Δημόσιος και Ιδιωτικός βίος στην Αρχαία Ελλάδα»

http://ime.gr/chronos/gr
Η Ελληνική Ιστορία στο Διαδίκτυο, Κλασική περίοδος.

Επεξεργαστής κειμένου


ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

Ο Μ. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ

ΣΤΟΧΟΙ
|| Α΄ Ως προς το Γνωστικό αντικείμενο
§ Να γνωρίσουν οι μαθητές το στρατιωτικό, πολιτικό και διοικητικό έργο του Μ. Αλεξάνδρου.
§ Να γνωρίσουν την πολιτισμική προσφορά του.
§ Να εκτιμήσουν το ρόλο του ηγέτη στο ιστορικό γίγνεσθαι.
Β΄ Ως προς τη Μαθησιακή διαδικασία
§ Να οικοδομήσουν τη γνώση με τρόπο διερευνητικό.
§ Να καλλιεργήσουν δημιουργική και κριτική σκέψη.
§ Να μάθουν ενεργώντας και διερευνώντας μέσω κριτικής αναζήτησης στο Διαδίκτυο και σε λογισμικό.
§ Να αναπτύξουν δεξιότητες συνεργατικής μάθησης.
Γ΄ Ως προς την Αξιοποίηση των Τ.Π.Ε.
§ Να καλλιεργήσουν δεξιότητες κριτικής αναζήτησης, επιλογής και διαχείρισης της κατάλληλης πληροφορίας στο διαδίκτυο και σε λογισμικό.
§ Να καλλιεργήσουν δεξιότητες χρήσης του λογιστικού φύλλου και του λογισμικού παρουσίασης.

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ
§ Να διερευνήσουν το έργο του Μ. Αλεξάνδρου σε ιστορικές πηγές, από το διαδίκτυο και από λογισμικό
§ Να επεξεργαστούν κριτικά το ιστορικό υλικό τους και να κατανοήσουν το ρόλο του ηγέτη στο ιστορικό γίγνεσθαι.
§ Να ετοιμάσουν σε λογισμικό παρουσίασης, μια παρουσίαση του έργου του Μ. Αλεξάνδρου και της σημασίας του.
§ Να ετοιμάσουν πίνακα με τα σημαντικότερα ιστορικά γεγονότα των εκστρατειών του.
ΕΡΓΑΛΕΙΑ
http://ime.gr/chronos/gr
Η Ελληνική Ιστορία στο Διαδίκτυο, Ελληνιστική περίοδος.
Λογιστικό φύλλο
Λογισμικό παρουσίασης


Η ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΗ ΤΕΧΝΗ

ΣΤΟΧΟΙ
Α΄ Ως προς το Γνωστικό αντικείμενο
§ Να διακρίνουν οι μαθητές τα βασικά χαρακτηριστικά της γεωμετρικής τέχνης.
§ Να εντοπίσουν το χαρακτήρα της γεωμετρικής τέχνης, σε συνάρτηση με το κοινωνικό και πολιτικό περιβάλλον.
§ Φυλετική κοινότητα και γεωμετρική τέχνη.
Β΄ Ως προς τη Μαθησιακή διαδικασία
§ Να αναπτύξουν δεξιότητες συνεργατικής μάθησης.
§ Να οικοδομήσουν τη γνώση με τρόπο διερευνητικό.
§ Να καλλιεργήσουν κριτική ιστορική και δημιουργική σκέψη.
§ Να μάθουν ενεργώντας και διερευνώντας μέσω κριτικής αναζήτησης στο Διαδίκτυο και σε λογισμικά.
Γ΄ Ως προς την Αξιοποίηση των Τ.Π.Ε.
§ Να καλλιεργήσουν δεξιότητες δημιουργίας μικρόκοσμου.
§ Να καλλιεργήσουν δεξιότητες κριτικής αναζήτησης, επιλογής και διαχείρισης της κατάλληλης πληροφορίας στο διαδίκτυο και σε λογισμικό.
Να αναπτύξουν δεξιότητες συνεργατικής σύνθεσης ψηφιακού κειμένου.

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ
§ Να διερευνήσουν την εμφάνιση και ανάπτυξη της γεωμετρικής τέχνης, αξιοποιώντας ιστορικές πηγές από το διαδίκτυο και από λογισμικό.
§ Να κατασκευάσουν μικρόκοσμο με το ιστορικό υλικό που εντόπισαν.
Να συνθέσουν τεκμηριωμένο ιστορικό ψηφιακό κείμενο στον επεξεργαστή κειμένου.
ΕΡΓΑΛΕΙΑ
http://ime.gr/chronos/gr
Η Ελληνική Ιστορία στο Διαδίκτυο, Γεωμετρική περίοδος
http://odysseus.culture.gr/
Αναζήτηση έργων τέχνης σε αρχαιολογικά μουσεία.
«Κασταλία»