ΣΠΟΥΔΑΣΤΗΡΙΟ ΝΕΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ www.snhell.gr

Περιεχόμενο Παιδαγωγική αξία

Περιέχει ηλεκτρονικό ανθολόγιο νεοελληνικών κειμένων με τους ακόλουθους συγγραφείς (αλφαβητική σειρά): Μ. Αναγνωστάκη, Χ. Βακαλόπουλο, Δ. Γουδέλη, Μ. Δημάκη, Ν. Εγγονόπουλο, Ο. Ελύτη, Α. Εμπειρίκο, Κ. Θεοτόκη, Γ. Ιωάννου, Α. Κάλβο, Ι. Καρασούτσα, Ν. Καρούζο, Ν. Καρύδη, Κ. Καρυωτάκη, Ν. Κονεμένο, Φ. Κόντογλου, Β. Κορνάρο, Α. Κυριαζή, Ο. Λάσκο, Μ. Μαλακάση, Α. Μαμμέλη, Α. Μάτσα, Α. Μελαχρινό, Μ. Μητσάκη, Ν. Μπακόλα, Μπεργαδή, Μποστ, Κ. Παλαμά, Γ. Πάνου, Α. Παπαδιαμάντη, Α. Παπαδοπούλου, Αχ. Παράσχο, Τ. Πατρίκιο, Ν.-Γ. Πεντζίκη, Κ. Πολίτη, Λ. Πορφύρα, Α.-Ρ. Ραγκαβή, Γ. Ρίτσο, Γ. Σαραντάρη, Μ. Σαχτούρη, Γ. Σεφέρη, Α. Σικελιανό, Τ. Σινόπουλο, Δ. Σολωμό, Γ. Σουρή, Ε. Σπαθάρη, Γ. Τερτσέτη, Ι.-Α. Τρωίλο, Ν. Τσιφόρο, Μ.-Α. Φόσκολο, Γ. Χορτάτση.

Δειγματική ανθολόγηση κειμένων.

Περιέχει επίσης πληροφορίες για τους έγκριτους νεοελληνιστές Κ.Θ. Δημαρά και Γ.Π. Σαββίδη και το αρχείο Κ.Π.Καβάφη.

Το ενδιαφέρον που παρουσιάζει είναι ότι περιλαμβάνει όλο το έργο του Καβάφη, ηλεκτρονικό ανθολόγιο αναγνώσεων, με 126 αναγνώσεις σε μορφή mp3. Περιλαμβάνει ορισμένες ανέκδοτες ηχογραφήσεις.

Υπάρχει αρκετά πλούσιο υλικό σχετικά με τον ποιητή: βιογραφία, προσωπικά σημειώματα, όλο του το ποιητικό έργο (αναγνωρισμένα, αποκηρυγμένα, κρυμμένα και ατελή ποιήματα, που μπορούν να ανακληθούν για ανάγνωση και να ακουστούν), πεζά έργα (αν και εδώ μένει να συμπληρωθούν τα κριτικά και προσωπικά πεζά), 10 φωτογραφίες με ιδιαίτερο ενδιαφέρον, αναφορά στη δισκογραφία, που βασίζεται στα καβαφικά ποιήματα, βασική βιβλιογραφία για τον ποιητή. Από την άλλη μεριά, λείπουν αναφορές σε κριτική προσέγγιση σχετικά με τον ποιητή.

Αν αξιοποιήσουμε τη σελίδα του σπουδαστηρίου δίνουμε τη δυνατότητα στους μαθητές μας να ασκηθούν στην έρευνα ενός λογοτεχνικού αρχείου και στη συνέχεια να συζητήσουν τα συμπεράσματα της έρευνάς τους.

Μπορούν με αυτόν τον τρόπο να συνειδητοποιήσουν την επίδραση του Κ.Π.Καβάφη στους άλλους ποιητές αλλά και τις υπόλοιπες τέχνες.

Ασκούνται στο να κρατούν σημειώσεις για την επικείμενη συζήτηση ενός θέματος, μετά από έρευνα των πηγών δραστηριότητα που προβλέπεται στο αναλυτικό πρόγραμμα της γλώσσας Β΄Λυκείου. Μπορούν ακόμα να ασκηθούν στην υποστήριξη των απόψεών τους με επιχειρήματα στο πλαίσιο ενός στρογγυλού τραπεζιού.



O ΣΥΜΦΡΑΣΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΛΕΞΕΩΝ ΤΟΥ Γ. ΣΕΦΕΡΗ


Ο Συμφραστικός Πίνακας Λέξεων (ΣΠΛ, Concordance) αποτελεί ένα εξειδικευμένο λεξικό, όπου κάθε λεξικός τύπος ενός, λογοτεχνικού συνήθως, κειμένου καταγράφε­ται τόσες φορές όσες απαντά στο έργο αυτό, πάντα συνοδευόμενος από τα άμεσα συμφραζόμενά του (context, έκτασης κατά κανόνα ενός στίχου ή μιας αράδας) και από ακριβείς παραπομπές. Δεν παρέχονται ερ­μηνεύματα των λέξεων.
Ο ΣΠΛ του Γ. Σεφέρη περιλαμβάνει όλους ανεξαιρέτως τους λεξικούς τύπους που απαντούν στο ποιητικό έργο του Σεφέρη, δηλαδή στα Ποιήματα, το Τετράδιο Γυμνασμάτων Β΄, τα Εντεψίζικα και τα Ποιήματα με ζωγραφιές σε μικρά παιδιά, μαζί με τα συμφραζόμενά τους.
Στα αποτελέσματα της αναζήτησης και στην πάνω αριστερή πλευρά του ΣΠΛ σημειώνεται ο εκάστοτε ΛΤ και στα δεξιά σημειώνεται ο αριθμός εμφανίσεων του ΛΤ μέσα στο κείμενο.
Κάτω από το ΛΤ σημειώνονται στα αριστερά, η παραπομπή με το αρχικό γράμμα της συλλογής και τον αριθμό του ποιήματος, τον αριθμό σελίδας και τον αριθμό στίχου (λ.χ. Π130 223 056 ση­μαίνει: ποίημα αρ. 130 από την έκδοση των Ποιημάτων, σελίδα 223, στίχος 56). Στα δεξιά, η φράση όπου απαντά ο ΛΤ. Η λεξική μορφή, για τη διευκόλυνση του αναγνώστη, γράφεται με ημίμαυρα στοιχεία (bold). Η κάθετη γραμμή (|) δη­λώνει το τέλος τίτλου, στίχου ή στροφής. Στο τέλος του ποιήματος δεν σημειώ­νεται κάθετη γραμμή.
Παρά το γεγονός ότι στον συμφραστικό πίνακα παρατίθενται οι ΛΤ και όχι τα λήμματα, σε κάποιες περιπτώσεις παρατίθεται και μια σύνθετη λεξι­κή μονάδα, ένα σύνολο λέξεων ή μια έκφραση ως ενιαίος ΛΤ. Η επιλογή αυτή ισχύει για:
  • όλες ανεξαιρέτως τις λέξεις που ο Σεφέρης συνδέει με ενωτικό (π.χ. αγάλι-αγάλι, ένας-ένας, ίσια-πέρα, πρωί-πρωί, σιγά-σιγά), αλλά και γερο-σάτυρος, γερο-φωτογράφου, επίσκοπο-Αρχιερέα, Κάβο-Γάτα)
  • όλα τα τοπωνύμια (Άγνωστο Στρατιώτη, Ειρηνικόν Ωκεανό, Ίππιος Κολωνός, Λουρένθο Μάρκες, Νεκρή Θάλασσα, Νέα Υόρκη, Ντουρ Ελ Σουέρ
  • συγκεκριμένους γεωγραφικούς προσδιορισμούς (Μέση Ανατολή)
  • υπαρκτά ή πλασματικά ονοματεπώνυμα (Αλ Καπόνε, Μαθιός Πασκά­λης, Στράτης Θαλασσινός, Σέρλοκ Χολμς)
  • ονόματα αγίων (Άγιος Επιφάνιος, Άγιος Ιλαρίων, Άγιου Μάμα)
  • τυποποιημένες εκφράσεις (άρτζι μπούρτζι, έξω φρενών, Ιησούς Χρι­στός Νικά, κοινή γνώμη)
  • τυπικές προσωνυμίες (Θαλασσινός Γέρος, Καπετάν Δυσ­σέα, Ωραίας Ελένης)
Σημείωση: Ως λήμμα σημειώνεται ο τύπος της λέξης όπως απαντά στο λεξικό. Κάτω από το λήμμα παρατίθενται όλοι οι ΛΤ που απαντούν στο κείμενο, μαζί με τον αριθ­μό των εμφανίσεών τους.



ΤΥΠΟΙ ΑΝΑΖΗΤΗΣΕΩΝ
Β.1. Συλλογή παράλληλων χωρίων
▪ Ανιχνεύονται στο πλαίσιο του Συμφραστικού Πίνακα Λέξεων:
μία ή περισσότερες λέξεις-κλειδιά μέσα στα συμφραζόμενά τους, έτσι ώστε να απομονωθούν τα παράλληλα χωρία και ποιήματα, και κατόπιν να είναι δυνατή η συγκριτική τους ανάγνωση.
Στόχοι:
-Ο φωτισμός του υπό ανάγνωση ποιήματος από άλλα "ομόθεμα".
-Η συγκριτική ανάγνωση ποιητικών εικόνων, μοτίβων ή θεμάτων.
Παράδειγμα:
-Κείμενο αναφοράς: "Τελευταίος σταθμός" (Β΄ Λυκείου)
Όροι αναζήτησης: "Παραμύθι", "παραβολή", "τραγούδι", "λόγια", "ποιητής",τέχνη" και παράγωγα.
Υπόθεση εργασίας: Να συγκεντρωθούν παράλληλα χωρία σχετικά με το έργο
του ποιητή (με τη βοήθεια των παραπάνω όρων) και να συγκροτηθεί μια συλλογή ποιημάτων "ποιητικής" (δηλ. μια συλλογή με ποιήματα (αυτο-σχόλια για την ποιητική τέχνη). Να παρουσιαστούν σχολιασμένες οι απόψεις του Σεφέρη για την ποίηση και το έργο του ποιητή.
Β.2. Λεξιλογική-θεματική διερεύνηση
▪ Ανιχνεύονται στο πλαίσιο του Συμφραστικού Πίνακα Λέξεων:
λέξεις-έννοιες, ζεύγη λέξεων ή λέξεις κατά οικογένειες μέσα στασυμφραζόμενά τους, οι οποίες συγκεντρώνονται, κατηγοριοποιούνται και στη συνέχεια εξετάζονται, ώστε να διερευνηθούν οι σημασιολογικές αποχρώσεις τους και το ειδικό τους βάρος στο σύνολο του ποιητικού έργου.
Στόχοι:
-Η μελέτη ποιητικών εικόνων, μοτίβων ή θεμάτων.
-Ο εντοπισμός μεταφορικών χρήσεων, συμβόλων και προσωποποιήσεων.
-Η διερεύνηση του ποιητικού λεξιλογίου.
-Η προσέγγιση του ατομικού ποιητικού ιδιώματος.
-Οι διακειμενικές αναφορές, άμεσες και έμμεσες.
▪ Παράδειγμα:
-Κείμενο αναφοράς: "Ο βασιλιάς της Ασίνης" (Β΄ Λυκείου)
Όροι αναζήτησης: "Πρόσωπο" και παράγωγα.
Υπόθεση εργασίας: Να συνταχθεί ένα λεξικογραφικό άρθρο για τις ειδικές χρήσεις της λέξης "πρόσωπο" στον Σεφέρη.
Ειδικότερα, να επισημανθούν οι μεταφορικές-κυριολεκτικές χρήσεις, οι ειδικές χρήσεις στο πλαίσιο φράσεων (λ.χ. "κατά πρόσωπο") και τα παράγωγα (λ.χ. "προσωπάκι", "προσωπίδα").

Β.3. Υφολογική διερεύνηση
▪ Ανιχνεύονται στο πλαίσιο του Συμφραστικού Πίνακα Λέξεων:
(α) η χρήση συγκεκριμένων μερών λόγου (λ.χ. επιθέτων)· (β) γλωσσολογικές κατηγορίες, όπως η χρήση προσφυμάτων ή καταλήξεων, τα συνθετικά των λέξεων κ.ά.· (γ) οι συχνότεροι ή σπανιότεροι συνδυασμοί λέξεων· (δ) στατικά στοιχεία, λ.χ. λέξεις άπαξ· (ε) τα ιδιωματικά ή λόγια στοιχεία· (στ) τα ρητορικά στοιχεία, όπως η παρομοίωση, ηομοιοκαταληξία, η παρήχηση, οι επαναλήψεις λέξεων· (ζ) η χρήση των κυρίων ονομάτων και των προσωποποιημένων εννοιών κ.ο.κ.
Στόχοι:
-Η μελέτη του ποιητικού ύφους.
-Η ανίχνευση της χρήσης διαφορετικών υφολογικών επιπέδων.
-Η εξέταση των ρητορικών στοιχείων ενός συγγραφέα.
-Η διερεύνηση του ποιητικού λεξιλογίου.
▪ Παράδειγμα:
-Κείμενο αναφοράς: "Ελένη" (Β΄ Λυκείου)
Όροι αναζήτησης: "Γαλαζόπλωρο καράβι".
Υπόθεση εργασίας: Να διερευνηθούν οι υφολογικές επιλογές του ποιητή ως
προς τη χρήση επιθέτων. Για τον σκοπό αυτόν μπορούμε να αξιοποιήσουμε αφενός τα επίθετα που αποδίδονται στη λέξη "καράβι" ("κοινά", "σπάνια" και "νεολογισμούς") και αφετέρου τα κοσμητικά επίθετα που χρησιμοποιούνται στο ποίημα "Ένας γέροντας στην ακροποταμιά". Αφού συγκεντρώσουμε τα πρώτα συμπεράσματα σχετικά με τη χρήση των επιθέτων στην ποίηση του Σεφέρη, σχολιάζουμε την επιλογή του επιθέτου "γαλαζόπλωρου" στο συγκεκριμένο ποίημα (στον σχολιασμό μας λαμβάνουμε υπόψη από ποια αφηγηματική φωνή εκφέρεται η λέξη και αιτιολογούμε για ποιον λόγο ο ποιητής επιλέγει αυτό το ύφος ομιλίας για το ποιητικό πρόσωπο που τον εκφέρει).

Β.4. Συνδυαστικές αναζητήσεις
Οι παραπάνω τύποι αναζητήσεων μπορούν να συνδυαστούν σε προτάσεις εργασίας (λ.χ. αναζητήσεις σε επίπεδο θεματικό και λεξικολογικό ή λεξικολογικό και υφολογικό), με στόχο: την πολύπλευρη ανάγνωση συγκεκριμένων ποιημάτων· τη μελέτη βασικών θεμάτων και χαρακτηριστικών της Σεφερικής ποίησης· την κατανόηση του σημασιολογικού και ιστορικού φορτίου της ποιητικής γλώσσας, μέσα από διακειμενικές αναγνώσεις.
Παράδειγμα:
-Κείμενο αναφοράς: "Πάνω σ' έναν ξένο στίχο" (Β΄ Λυκείου)
Όροι αναζήτησης: Οικογένεια λέξεων "Θάλασσα".
Υπόθεση εργασίας: Συγκεντρώνουμε όλες τις λέξεις (ουσιαστικά, επίθετα, ρή-
ματα και επιρρήματα) που ανήκουν στην οικογένεια "θάλασσα", ώστε να με-λετήσουμε την παρουσία της θάλασσας στην ποίηση του Σεφέρη από άποψη θεματική, λεξιλογική και υφολογική.
Ενδεικτική πορεία διερεύνησης:
1. Με τη βοήθεια λεξικών, συντάσσουμε έναν κατάλογο με λέξεις που ανήκουν
στην οικογένεια "θάλασσα", και τις διακρίνουμε σε όσες χρησιμοποιούνται περίπου ως συνώνυμες, για να δηλώσουν τη "θάλασσα", και σε όσες παραπέμπουν έμμεσα στη "θάλασσα".
2. Αφού συγκεντρώσουμε τα χωρία όπου απαντούν οι λέξεις στους τόμους Ποιήματα και Τετράδιο Γυμνασμάτων Β', διερευνούμε τα ακόλουθα ερωτήματα:
(α) Πόσο συχνή είναι η χρήση όρων που αναφέρονται στη θάλασσα μέσα στο συνολικό λεξιλόγιο του Σεφέρη;
(β) Ποιες λέξεις χρησιμοποιούνται συχνότερα, για να δηλώσουν την έννοια "θάλασσα"; Τι μέρη του λόγου είναι (λ.χ. περισσότερα ρήματα ή ουσιαστικά);
(γ) Από τη μελέτη των συμφραζομένων μπορεί να διακριθεί το σημασιολογικό
εύρος που έχει καθεμιά από αυτές τις λέξεις στον Σεφέρη, καθώς και το επίπεδο χρήσης της (λ.χ. κυριολεξία, μεταφορά, χρήση τεχνικής ορολογίας κ.ο.κ.);
(δ) Από τη μελέτη των συμφραζομένων μπορεί να διακριθούν από υφολογική
άποψη οι λέξεις σε λόγιες, ιδιωματικές, προφορικές, ποιητικές κλπ.;
(ε) Πόσες από τις παραπάνω λέξεις χρησιμοποιούνται σε εικόνες και παρομοιώσεις; Υπάρχουν μεταφορικές χρήσεις και, αν ναι, πώς εξηγούνται;
(στ) Σε ποια ποιήματα του Σεφέρη εμφανίζονται οι λέξεις με μεγαλύτερη συχνότητα, ώστε να μιλάμε για λογοτεχνικό μοτίβο;
(ζ) Με ποιον τρόπο συνήθως παριστάνεται η θάλασσα; Ποιες θαλασσινές εικόνες προτιμά ο ποιητής;
(η) Με ποια άλλα αγαπημένα μοτίβα-θέματα συμπλέκεται το θέμα της "θάλασσας" στην ποίηση του Σεφέρη;
(θ) Ποια είναι η σημασία του θαλασσινού τοπίου στην εικονογραφία ειδικά και
στην ποίηση γενικότερα του Σεφέρη;

Άλλες προτάσεις:
Κείμενο αναφοράς: "Πάνω σ' έναν ξένο στίχο" (Β΄ Λυκείου)
Όροι αναζήτησης: Λέξεις σχετικές με τον "Οδυσσέα" (λ.χ. Ιθάκη, Τροία, σύ-
ντροφοι, Σειρήνες, Κύκλωπας κ.ο.κ.).
Κείμενο αναφοράς: "Με τον τρόπο του Γ.Σ." (Γ΄ Γυμνασίου)
Όροι αναζήτησης: Ουσιαστικά, επίθετα, ρήματα και επιρρήματα που σχετίζονται με τις λέξεις "ταξίδι" "καράβι", και παράγωγες λέξεις.
Κείμενο αναφοράς: "Τελευταίος σταθμός" (Β΄ Λυκείου)
Όροι αναζήτησης: Ουσιαστικά, επίθετα, ρήματα και επιρρήματα που σχετίζονται με τις λέξεις "φεγγάρι", "άστρα", "νύχτα", και παράγωγες λέξεις.
Κείμενο αναφοράς: "Τελευταίος σταθμός" (Β΄ Λυκείου)
Όροι αναζήτησης: "Νόστος", "επιστροφή", "γυρισμός", και συνώνυμες-
παράγωγες λέξεις.
Κείμενο αναφοράς: "Ελένη" (Β΄ Λυκείου)
Όροι αναζήτησης: Διερεύνηση των κυρίων ονομάτων (ανθρωπωνυμίων και τοπωνυμίων).
-Κείμενο αναφοράς: "Επί Ασπαλάθων ..." (Β΄ Λυκείου)
Όροι αναζήτησης: "Πέτρες", "κολόνες", "μάρμαρα", "μνημεία", "αγάλματα", και συνώνυμες-παράγωγες λέξεις.
-Κείμενο αναφοράς: "Ο βασιλιάς της Ασίνης" (Β΄ Λυκείου)
Όροι αναζήτησης: "Φως"-"σκοτάδι", "επιφάνεια"-"βάθος", "παρόν"-"παρελθόν", "παρουσία"-"απουσία", και συνώνυμες-παράγωγες λέξεις.
-Κείμενο αναφοράς: "Τελευταίος σταθμός" (Β΄ Λυκείου)
Όροι αναζήτησης: "σαν", "ωσάν" σε συνδυασμό με λέξεις που σχετίζονται με τη γη ή με γεωργικές εργασίες (λ.χ. σπέρνω, θερίζω, τρύγος, χώμα, χωράφι κ.ο.κ.).





Διδακτικές προτάσεις


Λογοτεχνικό εργαστήρι

Απολείπειν ο θεός Αντώνιον

Ο Μικρός Πρίγκιπας

Το Μοιρολόγι της Φώκιας
Κ. Π. Καβάφης: το αρχείο του ποιητή
http://www.netschoolbook.gr/kav1.pdf

Καταστροφή των Ψαρών
http://www.slideshare.net/amakridaki68/ss-4209199

H βιοπάλη το αγωνιστικό πνεύμα του ανθρώπου



Μ ΕΝΑ ΚΛΙΚ


http://www.bbc.co.uk/greek/seferis.shtml Ιστοσελίδα της Ελληνικής Υπηρεσίας του BBC με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από τη γέννηση του Γ. Σεφέρη.

http://www.nobel.se/literature/laureates/1979/index.html:
Η απονομή του βραβείου Νόμπελ στον ποιητή Ελύτη

http://cgi.di.uoa.gr/~gram/
Μελοποιημένη ελληνική ποίηση

http://cavafis.compupress.gr/
Για τον Καβάφη

http://www.historical-museum.gr/kazantzakis/gr/index.html
Για τον Καζαντζάκη

http://www.engonopoulos.gr/
Για τον Εγγονόπουλο

http://www.embiricos2001.gr/intro.html: Περιλαμβάνει ανθολόγιο κειμένων, απαγγελίες του ποιητή, βιογραφικά και εργογραφικά στοιχεία, βιβλιογραφία, μανιφέστα του υπερρεαλισμού. Δημιουργία του Υπουργείου Πολιτισμού, του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου και της Οργανωτικής Επιτροπής Έτους Εμπειρίκου

Η ελληνική γραμματεία στον υπολογιστή σας
e-Aleχandria

Τo πρώτο site που παρουσίασε στον Ελληνα αναγνώστη πρωτότυπα έργα γνωστών Ελλήνων συγγραφέων, αποκλειστικά σε ηλεκτρονική μορφή! www.e-bookshop.gr:

http://www.greece2001.gr/writers/EktorKaknavatos.html
Περιέχει βιογραφία, εργογραφία, αποσπάσματα από κριτικές για το έργο του
http://www.greece2001.gr/writers/MichalisGanas.html Περιέχει βιογραφία, εργογραφία, αποσπάσματα από κριτικές για το έργο του
http://www.macedonia.org.uk/bakolas/
Ιστοσελίδα του συγγραφέα, που περιέχει βιβλία, βραβεία, εργογραφικά στοιχεία, στα ελληνικά και αγγλικά
http://www.sarantakos.com/keimena.html
Η ιστοσελιδα του Ν. Σαραντάκου με τα λογοτεχνικά κείμενα που υπάρχουν στο διαδίκτυο
Http://genesis.ee.auth.gr/dimakis/poetry.html
Ψηφιακό ανθολόγιο του Δ. Δημάκη με πλήρη κατάλογο των ελληνικών, ελληνόφωνων κι αγγλόφωνων λογοτεχνικών περιοδικών. Ανθολογεί ποιήματα και δοκίμια για την ποίηση.
http://www.greece2001.gr/13.html
Παρουσιάζεται αλφαβητικός κατάλογος των λογοτεχνών
Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο (ΕΛΙΑ)
poeticanet: ηλεκτρονικό περιοδικό για την ποίηση
λέξημα: λογοτεχνικό περιοδικό και πύλη

Από το ψηφιακό αρχείο της ΕΡΤ
Καλή σου Νύχτα Κυρ Αλέξανδρε
Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗΣ, η ζωή του και το έργο του έχουν λειτουργήσει ως πηγή έμπνευσης για πολλούς ανθρώπους και για όλες τις μορφές της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Σε αυτή την περίπτωση, έχουμε μια παρέα ηθοποιών που ταξιδεύουν μέχρι τη γενέτειρά του, για να αναπαραστήσουν στιγμές από τη ζωή του, όσο πιο πειστικά μπορούν να το επιτύχουν. Ο ΜΙΜΗΣ ΧΡΥΣΟΜΑΛΛΗΣ, υποδυόμενος το σκηνοθέτη, συμβάλλει στη μεταμόρφωση του ΒΑΣΙΛΗ ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στο ρόλο του ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗ, και κατ αυτό τον τρόπο στη δραματοποιημένη παρουσίαση των έργων του. Η «ΥΠΗΡΕΤΡΑ», τα «ΔΑΙΜΟΝΙΑ ΣΤΟ ΡΕΜΜΑ», το «ΟΝΕΙΡΟ ΣΤΟ ΚΥΜΑ», το «ΣΤΟ ΧΡΙΣΤΟ ΣΤΟ ΚΑΣΤΡΟ» και η «ΦΟΝΙΣΣΑ» είναι μερικά από τα έργα που παρουσιάζονται με τη βοήθεια και άλλων σημαντικών ηθοποιών.

http://www.edutv.gr/index.php?option=com_content&task=view&id=359&Itemid=97
Για τον Ανδρέα Κάλβο από την εκπαιδευτική τηλεόραση





Ο Καβάφης και η ιστορία με τη βοήθεια του διαδικτύου


Βασική ιδέα της συγκεκριμένης πρότασης διδασκαλίας:

Με την ένταξη των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας στη διδασκαλία μας ενδιαφέρει ιδιαίτερα να ασκήσουμε τους μαθητές μας στην επιλογή, επεξεργασία, αξιολόγηση, σύνθεση της πληροφορίας και την αποτελεσματική της χρήση
Στο συγκεκριμένο μάθημα θα χρησιμοποιηθεί το διαδίκτυο στην αναζήτηση πληροφοριών για να προσεγγίσουμε από τη μια τα βιογραφικά - εργογραφικά στοιχεία του ποιητή και από την άλλη να προσπαθήσουμε να τοποθετήσουμε το έργο στο σύνολο των ιστορικών γεγονότων, σε πολύ γενικές βέβαια γραμμές. Μ΄ αυτόν τον τρόπο θα βοηθηθούν οι μαθητές στην ανεύρεση του συνδετικού κρίκου που συνδέει το έργο και τη ζωή του ποιητή με την ιστορία και το κοινωνικό σύνολο.
Ειδικότερα θα ανιχνεύσουμε:


την επίδραση των σύγχρονων ιστορικών συμφραζομένων στην ποίησή του Καβάφη
το ιστορικό παρελθόν σαν πηγή έμπνευσης για το έργο του.
Τά­ξη:
Α΄ Ενιαίου Λυκείου
Διδακτικά αντικείμενα:
Νεοελληνική Λογοτεχνία, Νεοελληνική Γλώσσα, Ιστορία

Προβλεπόμενος χρόνος:
2 διδακτικές ώρες.
Στόχοι:



Να αποκτήσουν οι μαθητές μέσα από τη διερευνητική περιήγηση- κυρίως στην ιστοσελίδα του Σπουδαστηρίου Νέου Ελληνισμού- μι­α ευ­ρύ­τε­ρη γνω­ρι­μί­α με το έρ­γο του Κα­βά­φη και παρατηρώντας το υ­λι­κό (φω­το­γρα­φί­ες, βι­ο­γρα­φί­α), που φω­τί­ζει κα­λύ­τε­ρα το έρ­γο κά­θε δημιουργού, να συν­δέ­σουν το έρ­γο του ποι­η­τή με προ­σω­πι­κές του ε­μπει­ρί­ες ή κα­τα­στά­σεις
Να προσεγγίσουν ιστορικά την ελληνιστική περίοδο και να κατανοήσουν καλύτερα τη φυσιογνωμία του Ελληνιστικού κόσμου αντλώντας στοιχεία από το πληροφοριακό υλικό που παρέχει η ιστοσελίδα του Ιδρύματος Μείζονος Ελληνισμού στο διαδίκτυο, για να καταδειχθεί η επικοινωνία της Καβαφικής ποίησης με το πνεύμα εκείνης της εποχής
Ν’ αξιοποιήσουν τις ιστορικές πληροφορίες για την εποχή που έζησε ο Καβάφης από την ίδια ιστοσελίδα, στην κατεύθυνση της ένταξης του έργου του ποιητή σε ένα γενικότερο ιστορικό κοινωνικό πλαίσιο
Να εντοπίσουν μέσα από συγκεκριμένους συσχετισμούς ποιημάτων του Καβάφη και αρχαιολογικών ευρημάτων, που προτείνονται στην ιστοσελίδα της έκθεσης «Αρχαία Πάθη» του Αρχαιολογικού Μουσείου Κέλσι, την κεντρική ιδέα στην οποία στηρίζονται

Να προβληματιστούν για τη συμβολή των ιστορικών γεγονότων στην κατανόηση της καβαφικής ποίησης


Τεχνολογικά εργαλεία:

Διαδίκτυο
Συγκεκριμένα από το διαδίκτυο θα χρησιμοποιηθούν:
Η ιστοσελίδα του Σπουδαστηρίου Νέου Ελληνισμού http://www.snhell.gr
Η ιστοσελίδα του Ιδρύματος Μείζονος Ελληνισμού http://www.ime.gr
Η ιστοσελίδα της έκθεσης του αφιερώματος για τον Καβάφη «Αρχαία πάθη που φιλοξενείται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Κέλσι
http://www.lsa.umich.edu/kelsey/galleries/Exhibits/cavafy/cavafy.html



Περιγραφή μαθήματος

Στην πρώτη διδακτική ώρα δίνονται στους μαθητές, που είναι χωρισμένοι σε ομάδες εργασίας, ερωτήσεις, στην απάντηση των οποίων οδηγούνται μέσα από πληροφορίες που αντλούν από δικτυακούς τόπους, στους οποίους παραπέμπουν υπερσσύνδεσμοι σε λέξεις κλειδιά στις ερωτήσεις,
Ειδικότερα: Η πρώτη ομάδα αναζητά μέσα από πληροφορίες για την ελληνιστική περίοδο να εντοπίσει το πνεύμα και την διάχυτη ιδεολογία εκείνης της περιόδου. Διαβάζει τα προς εξέτασιν ποιήματα και προσπαθεί να εντοπίσει κάποια σημεία επικοινωνίας με τη συγκεκριμένη εποχή
Η δεύτερη ομάδα συλλέγει ιστορικές πληροφορίες για την εποχή που έζησε ο Καβάφης ιδιαίτερα την εποχή της ωριμότητάς του, μετά το 1900. Προσπαθεί να βρει αν απόηχος των γεγονότων εκείνης της εποχής ανιχνεύονται στα ποιήματα.
Μια τρίτη ομάδα κατεβάζει ποιήματα του Παλαμά και Βάρναλη, εντοπίζει επιδράσεις στο έργο τους από συγκεκριμένα γεγονότα της εποχής. Σύγκριση με την καβαφική ποίηση.
Η τέταρτη ομάδα με τη βοήθεια των βιογραφικών σημειωμάτων για τον ποιητή συνθέτει το δικό της βιογραφικό σημείωμα για αυτόν. Αναζητεί, αν υπάρχουν συσχετισμοί που να γίνονται αντιληπτοί , ανάμεσα στα ποιήματα και στον τρόπο ζωής του ποιητή
Η πέμπτη ομάδα κάνει μια περιήγηση στην έκθεση «Αρχαία Πάθη», που φιλοξενήθηκε στο αρχαιολογικό μουσείο του Κέλσι και προσπαθεί να συλλάβει την κεντρική ιδέα που επιχειρήθηκε να αναδειχθεί μέσα απ΄αυτό. Προβληματίζεται για την επικοινωνία της ποίησης του Καβάφη με τα αρχαιολογικά ευρήματα
Και οι πέντε ομάδες ακούν αναγνώσεις των ποιημάτων. Ανταλλάσσουν απόψεις για τη συμβολή της απαγγελίας στην αισθητική απόλαυση και στην κατανόηση του ποιήματος και προβληματίζονται για το είδος ερμηνείας που προσφέρει. Συγκρίνουν με το είδος της ερμηνείας που μπορεί να προσφέρει η γνώση του ιστορικοκοινωνικού πλαισίου των ποιημάτων.
Μετά τη συμπλήρωση των φύλλων εργασίας απ’ όλες τις ομάδες, η κάθε ομάδα ανακοινώνει τα ευρήματά της στο σύνολο της τάξης. Ο κάθε μαθητής έχει στα χέρια του όλα τα φύλλα εργασίας και κρατά σημειώσεις, όταν οι ομάδες ανακοινώνουν τα ευρήματά τους. Συλλέγοντας κάθε ομάδα τα στοιχεία που της έχουν ζητηθεί και κρατώντας σημειώσεις από τις ανακοινώσεις των άλλων ομάδων προετοιμάζεται για μια συζήτηση την επόμενη ώρα.
Βασικό θέμα της συζήτησης: πέρα από την αισθητική απόλαυση που μπορεί να προσφέρει η μοναχική ανάγνωση ενός ποιήματος τα ιστορικά συμφραζόμενα και οι προσωπικές εμπειρίες του καλλιτέχνη τι ρόλο μπορούν να παίξουν στην ερμηνευτική προσέγγισή του;
Στο τέλος κάθε ομάδα με τα βασικά συμπεράσματα από αυτή την αναζήτηση και συζήτηση τα σχηματοποιεί παρουσιάζοντάς τα με τη βοήθεια του Power Point.


ΠΡΩΤΗ ΟΜΑΔΑ


Κοινή δραστηριότητα
Ακούστε αναγνώσεις των ποιημάτων :
Αλεξανδρινοί βασιλείς, Ανάγνωση Σαββίδη
Απολείπειν ο θεός Αντώνιον, Ανάγνωση Χορν, Ανάγνωση Σαββίδη
Ηγεμών εκ Δυτικής Λιβύης, Ανάγνωση Σαββίδη
Περιμένοντας τους βαρβάρους Ανάγνωση Σαββίδη

  • Η ανάγνωση του ποιήματος βοηθά στην κατανόησή του;
  • Προτιμάτε τη σιωπηλή ή προφορική ανάγνωση ενός ποιήματος και γιατί;
  • Υπάρχουν διαφορές ανάμεσα στις δυο αυτές αναγνώσεις;

Διαβάστε τις πληροφορίες που περιέχονται στην Εισαγωγή για την κοινωνία της ελληνιστικής περιόδου από την ιστοσελίδα του Ιδρύματος Μείζονος Ελληνισμού και αφού επισημάνετε
  • τις επιπτώσεις που είχε η επικράτηση της μοναρχίας στη σχέση πολιτών - κράτους
  • τις νέες αξίες που προβάλλονται
  • τη διαμόρφωση της νέας κοινωνικής κατάστασης
εντοπίστε
  • Ποια από τα χαρακτηριστικά αυτής της περιόδου μπορούμε ν’ αναγνωρίσουμε ότι έλαβε υπόψη του ο Καβάφης, που θα μας βοηθήσουν να προσεγγίσουμε τα ποιήματα «Αλεξανδρινοί βασιλείς», «Νέοι της Σιδώνας», «Ηγεμών εκ Δυτικής Λυβύης»

Από τη σελίδα για τον **πολιτισμό** της ελληνιστικής περιόδου διαβάστε το απόσπασμα του ποιήματος του Καβάφη και προβληματιστείτε για τη σχέση που υποδηλώνεται ανάμεσα στο ποίημα και στη συγκεκριμένη περίοδο.
Διαβάστε όλο το ποίημα από την ιστοσελίδα του ΣΝΕΛ και επισημάνατε την «τεχνική» με την οποία στον Καβάφη ιστορικά πρόσωπα ή γεγονότα ανασύρονται από την ιστορία και εισέρχονται στην ποίησή του

ΔΕΥΤΕΡΗ ΟΜΑΔΑ


Κοινή δραστηριότητα

Ακούστε αναγνώσεις των ποιημάτων :
Αλεξανδρινοί βασιλείς, Ανάγνωση Σαββίδη
Απολείπειν ο θεός Αντώνιον, Ανάγνωση Χορν, Ανάγνωση Σαββίδη
Ηγεμών εκ Δυτικής Λιβύης, Ανάγνωση Σαββίδη
Περιμένοντας τους βαρβάρους Ανάγνωση Σαββίδη

  • Η ανάγνωση του ποιήματος βοηθά στην κατανόησή του;
  • Προτιμάτε τη σιωπηλή ή προφορική ανάγνωση ενός ποιήματος και γιατί;
  • Υπάρχουν διαφορές ανάμεσα στις δυο αυτές αναγνώσεις;

Διαβάστε τις πληροφορίες που δίνονται για τους έλληνες της διασποράς από τη σελίδα Κοινωνία για την περίοδο 1897-1923 της ιστοσελίδας του Ιδρύματος Μείζονος Ελληνισμού και εντοπίστε

  • τα βασικά χαρακτηριστικά των ελλήνων της διασποράς
  • τη συμβολή τους στην εξέλιξη της ελληνικής κοινωνίας και ειδικότερα της παροικίας της Αιγύπτου

Στη συνέχεια κρατήστε σημειώσεις για τις σημαντικότερες πολιτικές εξελίξεις τη χρονική αυτή περίοδο (1897-23) από τη σελίδα για την εξωτερική πολιτική της χρονικής αυτής περιόδου από την ιστοσελίδα του Ιδρύματος Μείζονος Ελληνισμού

Αναγνωρίζετε κάποιες ενδείξεις στα συγκεκριμένα ποιήματα του σχολικού εγχειριδίου, που γράφτηκαν στην περίοδο 1910-1928, για επιρροή των ιστορικών γεγονότων;

Η διαβίωσή του Καβάφη εκτός Ελλάδας μπορεί να επηρέασε τον τρόπο με τον οποίο βίωσε γεγονότα που συγκλόνισαν την κυρίως Ελλάδα ;



ΤΡΙΤΗ ΟΜΑΔΑ



Κοινή δραστηριότητα

Ακούστε αναγνώσεις των ποιημάτων :
Αλεξανδρινοί βασιλείς, Ανάγνωση Σαββίδη
Απολείπειν ο θεόν Αντώνιον, Ανάγνωση Χορν, Ανάγνωση Σαββίδη
Ηγεμών εκ Δυτικής Λιβύης, Ανάγνωση Σαββίδη
Περιμένοντας τους βαρβάρους Ανάγνωση Σαββίδη

  • Η ανάγνωση του ποιήματος βοηθά στην κατανόησή του;
  • Προτιμάτε τη σιωπηλή ή προφορική ανάγνωση ενός ποιήματος και γιατί;
  • Υπάρχουν διαφορές ανάμεσα στις δυο αυτές αναγνώσεις;

Διαβάστε το απόσπασμα από τη «Φλογέρα του βασιλιά» (επιλέγετε Παλαμά και από τα ποιήματά του «Η φλογέρα του βασιλιά, Λόγος Έβδομος») και το «η μπαλάντα του κυρ-Μέντιου (επιλέγετε Βάρναλη, και από τα ποιήματα «Η Μπαλάντα του κυρ-Μέντιου») που υπάρχει στην ιστοσελίδα του Σπουδαστηρίου Νέου Ελληνισμού
  • Ποιο είναι το κεντρικό θέμα των δυο ποιημάτων του Παλαμά και Βάρναλη αντίστοιχα
  • Συγκρίνετε το πνεύμα των ποιημάτων αυτών με εκείνο των ποιημάτων του Καβάφη στο σχολικό εγχειρίδ


ΤΕΤΑΡΤΗ ΟΜΑΔΑ


Κοινή δραστηριότητα

Ακούστε αναγνώσεις των ποιημάτων :
Αλεξανδρινοί βασιλείς, Ανάγνωση Σαββίδη
Απολείπειν ο θεόν Αντώνιον, Ανάγνωση Χορν, Ανάγνωση Σαββίδη
Ηγεμών εκ Δυτικής Λιβύης, Ανάγνωση Σαββίδη
Περιμένοντας τους βαρβάρους Ανάγνωση Σαββίδη

  • Η ανάγνωση του ποιήματος βοηθά στην κατανόησή του
  • Προτιμάτε τη σιωπηλή ή προφορική ανάγνωση ενός ποιήματος και γιατί;
  • Υπάρχουν διαφορές ανάμεσα στις δυο αυτές αναγνώσεις;

Μελετήστε τη βιογραφία του ποιητή διαβάζοντας το βιογραφικό σημείωμα και ιδιαίτερα το Ι΄ από τα σημειώματα ποιητικής και ηθικής και την εργογραφία. Δείτε και τις φωτογραφίες (εικόνα 7 και 10)

Προβληματιστείτε για
  • Την εσωτερική σύγκρουση που βιώνει ο Καβάφης ανάμεσα στο επάγγελμά του και την τέχνη του
  • τις περί ποιήσεως αντιλήψεις του
  • τη πιθανότητα σύνδεσης των συγκεκριμένων ποιημάτων στο σχολικό εγχειρίδιο, με προ­σω­πι­κές κα­τα­στά­σεις-ε­μπει­ρί­ες του ποιητή
  • την κατηγοριοποίηση των ποιημάτων και την ένταξη των συγκεκριμένων στην κατηγορία «ιστορικά»



ΠΕΜΠΤΗ ΟΜΑΔΑ


Κοινή δραστηριότητα__

Ακούστε αναγνώσεις των ποιημάτων λεξανδρινοί βασιλείς, Ανάγνωση Σαββίδη
Απολείπειν ο θεόν Αντώνιον, Ανάγνωση Χορν, Ανάγνωση Σαββίδη
Ηγεμών εκ Δυτικής Λιβύης, Ανάγνωση Σαββίδη
Περιμένοντας τους βαρβάρους Ανάγνωση Σαββίδη
  • Η ανάγνωση του ποιήματος βοηθά στην κατανόησή του;
  • Προτιμάτε τη σιωπηλή ή προφορική ανάγνωση ενός ποιήματος και γιατί;
  • Υπάρχουν διαφορές ανάμεσα στις δυο αυτές αναγνώσεις;

Περιηγηθείτε στην ιστοσελίδα της έκθεσης «Αρχαία Πάθη», του αφιερώματος «Ο κόσμος του Καβάφη» που φιλοξενείται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Κέλσι και τοποθετεί μια σειρά από ποιήματα του Καβάφη μεταφρασμένα στα Αγγλικά (**«Ιθάκη»,** «Περιμένοντας τους βαρβάρους», «Αλεξανδρινοί βασιλείς», «Απολείπειν ο Θεός Αντώνιον»), πλάι σε αρχαιολογικά ευρήματα από ανασκαφές και εντοπίστε
  • Την κεντρική ιδέα που επιχειρήθηκε να αναδειχθεί μέσα από την έκθεση
  • Την επιμέρους σχέση των ποιημάτων με τα αρχαιολογικά ευρήματα
  • Τον τρόπο με τον οποίο η αισθητοποίηση των ποιημάτων, μέσα από αρχαία μνημεία της αρχαίας Ελλάδας και Αιγύπτου βοηθά στην προσέγγισή των ποιημάτων